Axhenda e gjelbër,strategji për një zhvillim të qëndrueshëm
Në mbrojtje te vlerave Nacionale
Axhenda e gjelbër në Kosovë ka filluar të realizohet në dhjetor të vitit 2007,nga Milieukontakt Internatioanl e Holandes,nën udhëheqjen e Shkipe Dadaj,menaxhere projektit të GA për Kosovë.
Fillimisht,në këtë proces janë të kyqyra tri OJQ nga komuna të ndryshme të Kosovës,që do të thotë se Axhenda e Gjelbër është duke u zhvilluar në Komunën e Istogut,Pejës dhe të Prizrenit.Për komunën e Istogut procesin është duke e zhvilluar OJQ “Liria-i”,për komunën e Pejës Shoqata “Era”,ndërsa për Prizrenin është angazhuar Shoqata “Natyral Fresh” nga Reqani.
Mirëpo,për ta kuptuar më mire këtë proces,duhet të fokusohemi te thelbi se ku dallon strategjia e Axhendës së Gjelbër,prej projekteve tjera që kanë synim mbrojtjen e mjedisit.
Axhenda e Gjelbër niset nga vlerat dhe synon një zhvillim të qëndrueshëm,që kërkon kosenzusin dhe angazhimin e të gjithë shoqërisë,duke përfshirë sektorin privat,shoqërinë civile dhe qeveritë. Kështu që Shoqatat realizuese,përkatësisht akterët apo rolëluejtësit të këtij projekti,në Kosovë,ku pjemarrës kanë qenë qytetarë të ngritjeve të ndryshme profesionale,duke filluar nga bujqë,nxënës,studentë,ekspert të lëmive të ndryshme ,punëtorë të adminstratës komunale,drejtorë të drejtorive komunale,pronarë të ndërmarrjeve private,në fillim kanë përcaktuar vlerat në mjedisin e tyre.Në vlera ata kanë identifikuar;burimet e ujërave,lumejt,agrokulturen,trashëgiminë natyrore,trashëgiminë kulturore,trashëgimnë arkitektonike,bjeshkën,pyjet,shpellat dhe botën bimore e shtazore.
Krahas mbrotjes se vlerave dhe evidentimit të tyre,grupet punuese,aplikuesit e procesit te Axhendes së Gjelber ,pas përzgjedhjes së 3-4 vlerave prioritare,analizojnë gjendjen e vlerave si dhe vijnë me ide për veprime dhe projekte në kuadër të një strategjie të pranuar.
Kështu është vepruar në këto tri lokalitete ku po zhvillohet procesi i Axhendes së Gjelbër.Përshembull grupet punuese të Istogut kanë vlerësuar se është më se e nevojshme ndërtimi i një ure që lidh brigjet e lumit të Istogut,te burimi i Istogut,vend atraktiv për turizëm dhe çlodhje.
Në Reqan,kanë planifiuar ngritjen e një parku në qendër të lokalitetit,i cili krahas funskionit rekreativ do ishte edhe vend për vendosjen e koshereve të bletëve për banorët vendës që mirren me këtë veprimtari.Ndërsa grupet punuese nga shoqata “Era”,të Pejës,kanë insistuar në hartimin e një projekti për mbrojtjen e flores dhe faunës,për 13 fshatrat e Rugovës.
Të gjitha këto hapa janë ndërmarrë nga banorët vendas bazuar në prioritetet, nevojat dhe dëshirat e tyre. Si rezultat i kësaj ata janë tepër të motivuar për të zbatuar planet e tyre të shkruara në dokumentin e axhendës së gjelbër. Shpesh grupet e reja vendore kanë qëllim zbatimin dhe monitorimin e të planeve,që i kanë hartuar gjatë punës së tyre.
Kështu që pas një pune më se 2 vjeqare ,grupet punuese të formuara në fillim të procesit në secilen komunë ku po inplementohet Axhenda e Gjelbër,kanë arritur në fazën e katërt që përfshinë ,Sintezën dhe planifikimin,përkatësisht në hapin e 13-të, e që është shkrimi i dokumentit.
Dokumenti i Axhendës së Gjelbër parashtron rezultatet e muajve punë dhe mendim të grupeve vendore.Ai paraqet analizen e plotë të gjendjes në komuna,avantazhet dhe disavantazhet ekzistuese në natyrë dhe mjedis,analizen e shkaqeve më të thella të problemeve ,kërcënimet dhe mundësitë,zgjidhjet e propozuara,planin operacional dhe jetësimin e zgjidhjeve.Ky dokument,që është i ngjashëm me planin zhvillimor të komunave ,në vehte ngërthen probleme ,propozime dhe zgjidhje më të detajuara se plani zhvillimor.Me përfundimin e tij ,nga shoqatat relevante ku dokument apo plan,do t’u servohet Kuvendeve komunale për miratim,me qëllim të inplementimit të tij.Duhet përmendur se edhe pasi që procesi i planifikimit të ketë mbaruar dhe dokumenti i Axhendës së Gjelbër të jetë përgatitur dhe adoptuar nga komunat,puna për Axhendën e Gjelbar nuk ka mbaruar.Për ta mbajtur Axhendën e Gjelbër të gjallë është e nevojshme të bëhen projekte që përmenden në dokumentin e Axhendës së Gjelbër.
Përndryshe,koncepti i Axhendës së gjelbër është zhvilluar për herë të parë në Rumani nga Milieukontakt dhe partneri i saj lokal Focus Eco Centre. Suksesi i kësaj përpjekje e bindi Milieukontakt që kjo metodë është një mjet i fuqishëm për të nxjerrë anët më pozitive dhe ndryshimet që zgjasin dhe duke e bërë vendin ku jetojmë më të mirë. Ideja e zbatimit të Axhendës së gjelbër nis nga Axhenda lokale 21, e prezantuar në Konferencën e Kombeve të Bashkuara për Mjedisin dhe evoluar më pas në Rio de Janeiro më 1992.
Shkruar nga Daut Blakaj,
Kordinator i Sekretaritatit për inplementimin e Platformës Kombëtare të Agjendës së Gjelbër për Kosovë
written by Liria-i
